vrijdag 26 juni 2026

Eiserner Vorhang


In het jongste nummer van het immer sympathieke driemaandelijks cultureel tijdschift Portulaan (jaargang 42 nummer 167) steek ik uit Jan Bauwens’ artikel Massa, waanzin, religie en ‘wetenschap’ op waar de term IJzeren Gordijn zijn oorspong heeft. Ik dacht altijd dat die, als Iron Curtain, van Winston Churchill afkomstig was maar de Belgische koningin Elisabeth (die van de muziekwedstrijd ja) gebruikte reeds in 1915 de term eiserner Vorhang voor de situatie die in 1915 tussen haarzelf en haar Duitse familie bestond. In 1924 dan verklaarde de Britse ambassadeur in Berlijn dat het toen bezette Rijnland ‘een ijzeren gordijn’ moest zijn om Frankrijk tegen toekomstige Duitse agressie te beschermen. De term IJzeren Gordijn voor de scheiding tussen de Duitse en de Sovjetinvloedssfeer werd voor het eerst gebruikt in een artikel van het Duitse dagblad Das Reich, op 18 februari 1945, waarna Joseph Goebbels volgens datzelfde dagblad in een redevoering op 25 februari ook over ‘een ijzeren gordijn’ sprak. Maar de naam is óuder, en komt uit de negentiende eeuw waarin een IJzeren Gordijn (of eiserner Vorhang) in Duitse theaters een verplichte veiligheidsmaatregel was die moest voorkomen dat een eventuele brand op het podium zich direct tot de zaal zou uitbreiden. In geval van brand op het podium werd een metalen scheidingswand tussen podium en zaal neergelaten die door brandweerlieden met water werd gekoeld.

https://www.bloggen.be/ludonoens/